Zdjęcie: Ewa Kutyła
Ludwik Przybyłko
Pola aktywności: Lekarz i akuszer, członek Urzędu Lekarskiego guberni kieleckiej i radomskiej, autor kompendium dotyczącego wrodzonych nieprawidłowości anatomicznych człowieka
Data urodzenia: 1812-08-25
Data śmierci: 1846-04-01
Biografia
Ludwik Przybyłko urodził się w Winiarach w obwodzie stopnickim i pochodził ze zubożałej rodziny szlacheckiej herbu Grzymała. Jego przodkowie tytułowali się von Przybyłek i posiadali dobra m.in. na Litwie i Białorusi. Ojciec Jan był lekarzem w Sandomierzu, a matka Katarzyna była siostrą Antoniego Matakiewicza – prawnika, dziekana Wydziału Prawa i rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego. Miał młodszego o cztery lata brata Antoniego, którym opiekował się po przedwczesnej śmierci rodziców.
Po ukończeniu we wrześniu 1829 r. Gimnazjum Państwowego nr 2 w Lublinie i zdaniu egzaminu dojrzałości, w wieku 18 lat, zapisał się na Wydział Lekarski Uniwersytetu Warszawskiego. Złożył też wymagane prawem tzw. świadectwo ubóstwa potwierdzające jego trudną sytuację materialną. Brak środków oraz możliwość skorzystania z pomocy usytuowanego wuja spowodowały, że po dwóch latach studiów w Warszawie przeniósł się do Krakowa, gdzie w latach 1832-1836 kontynuował studia medyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim (UJ). W wieku 25 lat napisał pierwszy doktorat z medycyny. Praca napisana piękną łaciną świadczy o biegłej znajomości tego języka i wielkiej erudycji autora. Dedykował ją swojemu wujowi i protektorowi ww. Antoniemu Matakiewiczowi. Nosiła ona tytuł: „De pravo organorum situ” („O nieprawidłowym ułożeniu narządów"). Obrona dysertacji odbyła się 20 czerwca 1837 r. Jej opiekunami naukowymi byli profesorowie, luminarze ówczesnej polskiej medycyny, tj. Ludwik Bierkowski i Józef Brodowicz, dziekan Wydziału Lekarskiego UJ. Doktorat wydany był w drukarni Stanisława Gieszkowskiego w Krakowie. Przybyłko był pierwszym polskim autorem i jednym z pierwszych w świecie, który opisał przepuklinę przeponową u noworodka. Wśród wielu innych treści zawartych w omawianej dysertacji doktorskiej, Przybyłko wymienił również wrodzone anomalie ułożenia serca, przełożenie wielkich pni tętniczych, rozszczep kręgosłupa i – jako jeden z pierwszych w świecie – omówił zaburzenia koordynacji ruchowej (w tym leworęczność). Praca ta stanowiła kompendium ówczesnej wiedzy na temat wrodzonych nieprawidłowości anatomicznych człowieka. Prof. J. Skalski, współczesny kardiochirurg i historyk medycyny, umieścił ją na 38 miejscu wśród 68 najważniejszych wydarzeń w historii kardiologii od starożytności do końca XIX w.
Po uzyskaniu rok później (1838) kolejnego doktoratu, tym razem z chirurgii, i nostryfikacji go w Charkowie, Przybyłko zrezygnował z pracy naukowej i zajął się praktyką zawodową. Porzucenie działalności naukowej na rzecz pracy zarobkowej spowodowane było trudną sytuacją materialną. Był już wtedy żonaty z Walerią Kożuchowską i miał pod opieką młodszego brata. Po zdaniu dodatkowych egzaminów wymaganych przez władze carskie – jako lekarz „VIII klasy na urzędzie” – uzyskał zgodę na pracę w Królestwie Polskim. Objął wówczas posadę lekarza obwodowego w Kielcach (12 września 1840 r.) oraz został członkiem Urzędu Lekarskiego guberni kieleckiej. Funkcję tę pełnił w latach 1842-1844. Oprócz zadań administracyjnych Przybyłko zajął się również praktyką zawodową w szpitalu miejskim w Kielcach, a 29 grudnia 1841 r. objął stanowisko ordynatora w szpitalu św. Aleksandra w Kielcach. Po kolejnej reorganizacji administracyjnej w Królestwie Polskim i utworzeniu guberni radomskiej przeniósł się z rodziną do Radomia, gdzie przejął obowiązki akuszera gubernialnego oraz członka Urzędu Lekarskiego. Dalej pracował w szpitalu św. Aleksandra i prowadził prywatną praktyką lekarską.
Ludwik Przybyłko zmarł w Radomiu w wieku 34 lat i tam też został pochowany. Nie zachował się jego grób. Pozostała jedynie żeliwna tablica inskrypcyjna w kwaterze 4A (nr 27458), w kształcie tarczy herbowej, wspartej na ażurowym trzonie. Jest to jedyny tego typu nagrobek na cmentarzu przy ul. Bolesława Limanowskiego w Radomiu.
W opublikowanych wspomnieniach pośmiertnych kryjący się pod inicjałami W. S. autor napisał: „(…) W ciągu zawodu swego i służby, nie tylko wypełniał to, czego po nim Urząd i powołanie wymagały, ale nadto (…) tam jeszcze powinności dla siebie znajdował, gdzie tylko ludzkość jego potrzebowała pomocy; i to właśnie poświęcenie się bezgranic, zachwiało jego zdrowiem i przerwało pasmo dni jego użytecznych”.
Bibliografia
Źródła archiwalne:
Archiwum Państwowe w Radomiu, zespół 156: Akta Stanu Cywilnego Parafii Rzymskokatolickiej św. Jana w Radomiu, seria 1: Księgi metrykalne, sygn. 27: Duplikat aktów Religijno-Cywilnych Urodzenia, Zaślubienia i Zejścia parafii Radom rok 1846, s. 326 (akt nr 180).
Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków w Warszawie, Decyzja nr 1357/2011 z 5 grudnia 2011 r. w sprawie wpisania zabytku do rejestru zabytków.
Opracowania, prasa itp.:
Fałdrowicz W., Sylwetki zasłużonych lekarzy radomskich w XIX w., „Biuletyn Kwartalny Radomskiego Towarzystwa Naukowego” 1982, T. XIX, z. 1, s. 108.
Gąsiorowski L., Zbiór wiadomości do historyi sztuki lekarskiej w Polsce od czasów najdawniejszych, aż do najnowszych, T. IV, Poznań 1855, s. 231.
Koba S., Z historii lecznictwa kieleckiego XIX wieku, Kielce 1973, s. 119.
„Kurjer Warszawski” 22 lipca 1845, nr 191, s. 926-927.
„Kurjer Warszawski” 11 kwietnia 1846, nr 98, s. 460-461.
Skalski J., Ważne daty historyczne w kardiologii – od starożytności do 1900 r., „Szlachetne Zdrowie. Kwartalnik Śląskiego Centrum Chorób Serca” styczeń 2005, nr 8, s. 8.
Skalski J., Haponiuk I., Turczyński B., Dzieje badań nad wrodzoną przepukliną przeponową. Krótki rys historyczny i akcent polski – zapomniany doktorat Ludwika Przybyłki z 1837 roku, „Polski Przegląd Chirurgiczny” 2000, T. 72, nr 11, s. 1047-1080.
Skalski J., Kovalenko I., Haponiuk I., Turczyński B., Pierwszy polski opis przepukliny przeponowej oraz wad ułożenia narządów, „Archiwum Historii Filozofii Medycyny” 2001, T. 64, z. 2/3, s. 159-173.
Skalski J., Pypłacz D., Kovalenko I., Wrodzona wada serca w situs inversus w dawnym polskim piśmiennictwie medycznym, „Folia Cardiologica Excerpta” 2003, T. 10, nr 5, s. 589-591.
Szarejko P., Słownik lekarzy polskich XIX wieku, t. III, Warszawa 1995, s. 365.
Autor: Janusz Wieczorek
