Zdjęcie: Artur Błaszczyk
Karol Franciszek Hoppen
Pola aktywności: aptekarz, kolekcjoner, botanik i malarz
Data urodzenia: 1798
Data śmierci: 1849-12-26
Biografia
Był synem Jana Samuela Hoppena (26 sierpnia 1751 – 7 lutego 1821) herbu Nabram i Marianny z Barczów (Barszczów). Rodzina Hoppenów przybyła do Radomia pod koniec XVIII w. z terenu Litwy. Fakt, że ojciec Karola znał, oprócz języka polskiego, język niemiecki, może świadczyć o jego pochodzeniu ze spolonizowanej rodziny z obszaru Kurlandii lub Inflant. Jego ojciec, jako farmaceuta, założył w Radomiu pierwszą profesjonalną aptekę. Był również wiceburmistrzem i prezesem Rady Municypalnej Radomia. Prywatnie zajmował się malarstwem.
Wychowany w takiej atmosferze rodzinnej Karol po ukończeniu w Radomiu Kolegium oo. Pijarów (Gimnazjum Rządowe Męskie), 27 kwietnia 1814 r. zapisał się na Wydział Farmacji w Królewskim Uniwersytecie Warszawskim. Jako student pochodzący z zamożnej rodziny nie musiał składać wymaganego prawem świadectwa ubóstwa. Z bliżej nie znanych powodów „po półroczu oddalił się, potem wrócił do nauk”. Ostatecznie studia ukończył 29 marca 1818 roku uzyskując dyplom i tytuł magistra farmacji. Po śmierci ojca w 1821 r. objął aptekę, którą prowadził przez 23 lata aż do 1844 r.
Karol Franciszek odziedziczył po ojcu nie tylko aptekę, ale również talent i zamiłowanie do sztuk plastycznych. Często wyjeżdżał za granicę. Przebywał w Rzymie, Szwajcarii i Dreźnie, gdzie zwiedzał galerie obrazów wzbogacając swą wiedzę o sztuce. 4 września 1838 r., jako drugi Polak i dwudziesty siódmy turysta, stanął na najwyższym szczycie Alp Mont-Blanc. Pobyt w Radomiu dzielił pomiędzy pracą w aptece, a pracownią malarską urządzoną nad nią. Jako aptekarz Karol wykazał się wielką wiedzą, którą stale pogłębiał prenumerując fachowe pisma krajowe i zagraniczne. Otrzymał wiele pochwał od władz Królestwa Polskiego za wzorowe prowadzenie apteki. Był też asesorem farmacji w Guberni Sandomierskiej oraz członkiem Kolegium Kościelnego Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Radomiu. Wiele czasu poświęcił pracy społecznej na rzecz miasta: był organizatorem biblioteki przy Resursie Obywatelskiej, wspierał licznymi datkami dobroczynność, a nawet opracował specjalną metodę wyrabiania dachówki. Z okazji otwarcia w 1828 r. szpitala św. Aleksandra zobowiązał się przez rok dostarczać mu bezpłatnie lekarstwa, a w dalszych latach – za połowę ceny. 17 lutego 1831 r. pod białą flagą stał na czele grupy mieszczan prosząc carskiego gen. Dellingshausena o oszczędzenie miasta przed rabunkiem i zniszczeniami ze strony wojsk rosyjskich. W 1844 r. po śmierci matki sprzedał aptekę i poświęcił się wyłącznie malarstwu.
W swojej twórczości podejmował tematy religijne, historyczne i pejzaże. W 1839 r. jego dzieło „Przemienienie Pańskie” umieszczone zostało w ołtarzu kościoła farnego w Radomiu. Dwa lata później (1841) ofiarował kościołowi ewangelickiemu w Radomiu dzieło „Chrzest Chrystusa”. Obraz ten zachował się w Muzeum im. Jacka Malczewskiego w Radomiu. W zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie znajdują się dwa rysunki jego autorstwa poświęcone porwaniu Heleny. Hoppen nie tylko sam tworzył, ale również kolekcjonował obrazy dawnych i współczesnych mu mistrzów. W jego galerii można było zobaczyć prace Ferdynanda Dietricha, Giovanniego Battisty Casanovy i Rafaela Santiego. Kolekcja Hoppena liczyła co najmniej 230 obrazów i około 2500 sztychów i rysunków, nie licząc sreber i bogatego księgozbioru (pełny inwentarz kolekcji znajduje się w zbiorach Archiwum Państwowego w Radomiu). Niestety po śmierci właściciela zbiory zostały rozproszone.
Ożenił się 13 stycznia 1828 roku po uprzednim zawarciu umowy przedślubnej z Apolonią Rodziewicz, urodzoną w Wolanowie i zamieszkałą w Orońsku „przy rodzicach”. Apolonia była córką Wincentego Rodziewicza, dziedzica dóbr Orońska i Mazowszan oraz obywatela miasta Radomia i właściciela kamienicy u zbiegu dawnych ulic Długiej (obecnie Traugutta 62) i Lubelskiej (obecnie Żeromskiego). Ślub miał miejsce w Kowali Stępocinie. Małżeństwo Hoppenów doczekało się córki Michaliny (1835-1902), która wyszła za mąż za Józefa Elżanowskiego, nauczyciela Gimnazjum Gubernialnego w Radomiu. Po kilku latach małżeństwa przeprowadził rozwód i ożenił się z Wiktorią z Jelonków.
Karol Hoppen zmarł na atak serca 26 grudnia 1849 roku w Radomiu. Pochowany został na cmentarzu ewangelicko-augsburskim.
Jego imię nosi jedna z ulic Radomia.
Bibliografia
Archiwum parafii ewangelicko-augsburskiej w Radomiu, T. II, Akt zgonu Karola Hoppena, nr 68, k. 137.
Drewnowska W., Sylwetki malarzy radomskich, [w:] Radom. Szkice z dziejów miasta, red. J. Jędrzejewicz, Warszawa 1961, s. 211-212.
Estreicher K., Bibliografia polska XIX stulecia, T. II, Kraków 1874, s. 147 - Opis wejścia na górę Mont-Blanc (Rękopis)
Gerber R., Studenci Uniwersytetu Warszawskiego 1808-1831. Słownik Biograficzny, Wrocław 1977, s. 284.
Holtzer L., Karol Franciszek Hoppen 1798-1849, „Biuletyn Kwartalny Radomskiego Towarzystwa Naukowego” 1975, T. XII, z. 1-2, s. 189.
Kalinowski W., Zabudowa rynku radomskiego na przełomie XVIII i XIX wieku, „Biuletyn Kwartalny Radomskiego Towarzystwa Naukowego” 1969, T. VI, z. 4, s. 51.
Kowalik W. M., Karol Hoppen, artysta-kolekcjoner, "Wczoraj i Dziś Radomia", 1999, nr 2, s. 22-27.
Kowalik W. M., Księgozbiór Hoppenów, „Bibliotekarz Radomski” 2000, nr 3, s. 19-20.
Kronika parafii ewangelicko-augsburskiej w Radomiu, [w:] Ewangelicy w Radomiu i w regionie radomskim w XVI-XX wieku - Studia i materiały, red. Kłaczkowa, Radom 2006, s. 123-124.
„Kurjer Warszawski” 5 stycznia 1850, nr 5, s. 24.
„Kurjer Warszawski” 14 stycznia 1850, nr 13, s. 69.
„Kurjer Warszawski” 11 stycznia 1842, nr 10, s. 50.
Latawiec K., Piątkowski S., Dzieje Radomia, T. II: 1795-1915, Radom 2023, s. 36, 117, 151-152, 170.
Luboński J., Monografia historyczna miasta Radomia, Radom 1907, s. 161-165.
Rastowiecki E., Słownik malarzów polskich tudzież obcych w Polsce osiadłych lub czasowo w niej przebywających, T. 1, Warszaw 1850, s.19, 37, 41, 46, 183.
Sekulski J., Encyklopedia Radomia. Nowe wydanie, Radom 2012, s. 102 (hasło: Hoppen Karol Franciszek).
Stępniewska B., Karol Hoppen - zapomniany malarz radomski, "Ziemia Kielecka", 1957, nr 8, s. 3.
Stępniewska B., Z przeszłości aptek Radomskich, [w:] Radom. Szkice z dziejów miasta, red. J. Jędrzejewicz, Warszawa 1961, s. 145.
Świętokrzyski Słownik Biograficzny, red. J. Szczepański, Kielce 2009, s. 188.
Wiadomości Krajowe, "Polak Sumienny. Pismo Codzienne", nr 73 z dnia 9 marca, Rok 1831.
Wiraszka R., Kompendium dziejów aptekarstwa w Radomiu do 1945 roku, Radom 2023, s. 137-139.
Wykrota Sz., Jest taka ulica: Karola Hoppena, cozadzień.pl, -05-1020.
Wykrota Sz., Kamienica Hoppena: Spacerkiem po mieście, cozadzień.pl, 20-05-09.
Ze starych metryk, "AVE - pismo diecezji radomskiej" 1993-2006, nr 5(84), s.13, w: AWE Gość Radomski (wkładka do Gościa Niedzielnego).
Autor: Janusz Wieczorek
